|
Wat is lipoedeem?
Lipoedeem betekent letterlijk vet- en
vochtophoping. Het gaat om een pijnlijke en chronische ziekte.
Een officiële ziekte waar tot de dag van vandaag nog geen medicijn
voor is uitgevonden.
Bij lipoedeem is er een stoornis in de aanmaak van
vetweefsel. Bovendien is de afvoer van vocht via de lymfvaten niet
optimaal.
Het gevolg is een onderhuidse ophoping van vet(lip) en vocht(oedeem).
Meestal komt het
lipoedeem symmetrisch voor op de heupen, bovenbenen en knieën.
Kenmerkend is dat bij
Lipoedeem de vaak dikke benen,ook bij
afvallen dik blijven.
Dit heeft
vaak de vorm van een (paard)rijbroek. Soms hoopt het vetweefsel zich op rond de
enkels (overbloezende enkel). Ook kunnen de armen zijn aangedaan.
Handen en voeten zijn echter nooit aangedaan (in tegenstelling tot
lymfoedeem).
Als lipoedeem niet wordt behandeld, ontwikkelt
vaak lymfoedeem (vochtophoping) in een periode van vijftien
jaar. Je spreekt dan van een liplymfoedeem ook wel lymfolipoedeem genoemd. Regelmatig is er ook een combinatie met spataderen.
Wat zijn de oorzaken van
lipoedeem?
Over het ontstaan van lipoedeem bestaat nog veel onduidelijkheid. Wel is
bekend dat de ziekte zich vrijwel uitsluitend voordoet bij vrouwen. En,
de ziekte wordt niet veroorzaakt door teveel eten.
Bovendien staat vast dat erfelijke factoren een belangrijke rol spelen.
Vaak begint of verergert lipoedeem bij een hormoonwisseling,
bijvoorbeeld in de puberteit of na een zwangerschap. Bij wijze van
uitzondering speelt de menopauze of een aandoening, zoals een schildklierafwijking,
een rol.
Naast de abnormale vetverdeling zijn er aanwijzingen dat bij een
aantal patiënten ook sprake is van een verminderde afvoer van
weefselvocht (lymfe) in combinatie met verslapping van het
bindweefsel. Daardoor kan in de loop der tijd een combinatie
ontstaan van lipoedeem en lymfoedeem ook wel lymfo-lipoedeem
genoemd.
Tevens blijkt bij lipoedeem vaak sprake van een zwak houdings- en
bewegingsapparaat waarbij de banden (enkels, voeten, knieën) vaak
zwak zijn. Bij fysiotherapeutisch onderzoek wordt zo vaak
verminderde spierkracht gevonden en zwakke gewrichten en
steunweefsel. Soms heeft een patiënt last van doorgezakte voeten.
Factoren die lipoedeem negatief
beïnvloeden zijn:
§
aanleg tot overgewicht / vetzucht;
§
te grote calorische inname;
§
hormonale factoren;
§
lang zitten of staan;
§
te weinig spierarbeid;
§
warmte;
§
aanwezigheid van lymfoedeem/veneus oedeem;
§
veranderd zelfbeeld.
Zoals je ziet zijn er veel
verschijningsvormen en verschillende stadia


Zoals je ziet zijn er veel
verschijningsvormen en verschillende stadia
Hoe herken
je Lipoedeem?
Het is belangrijk
dat lipoedeem in een vroeg stadium wordt ontdekt.
Hierdoor wordt de kans op verergering en complicaties mogelijk voorkomen.
-
zwaar, drukkend gevoel in de benen;
- pijn in de (opgezwollen) benen;
- cellulitis (ook wel sinaasappelhuid
genoemd);
- snel blauwe plekken;
- kledingmaat
van het bovenlichaam en van het onderlichaam verschilt
twee tot drie maten;
- problemen bij het lopen (door
schurende huid) ;
- gewrichtsproblemen (vooral knie- maar ook enkelgewricht);
- drukpijn (pijn bij slechts
lichte aanraking);
- gewichtsproblemen,
zonder
aanwijsbare oorzaak .
- handen en voeten
zijn nooit aangedaan (ontbreken van zwelling aan de hand- en voetrug)
Lipoedeem kent
verschillende stadia. Hieronder kun je er nog meer over lezen.
Wil je weten of je de ziekte
lipoedeem hebt, vraag het aan je huisarts.
Mocht deze het niet weten,
dit gebeurt regelmatig, vraag dan een verwijzing voor een dermatoloog of
een huidtherapeut.
Er zijn drie Stadia zoals hieronder beschreven.
1
2
3
In het eerste stadium dat jarenlang kan bestaan, is de huid zacht
en regelmatig van consistentie en fijn
knopige van vorm.
In het tweede stadium wordt het huidoppervlak gekenmerkt door
een
grovere structuur, oneffen en harder. We spreken hier van een
sinaasappelhuid, vaak wordt dit cellulitis genoemd.
In het derde stadium zien we grovere stukken
vetweefselvermeerdering, walnootachtig van vorm, die de benen van vorm veranderen.
In dit stadium komt vaak ook de lymfoedeem tot
ontwikkeling.
Lipoedeem patiënten met overgewicht hebben de neiging om daarnaast
lymfoedeem te ontwikkelen terwijl bij een normaal gewicht een lipoedeem
jarenlang onveranderd kan blijven. Ook niet behandeld
lipoedeem kan na 15 jaar een lymfoedeem tot gevolg hebben. Je spreekt
dan van een lip(o)lymfoedeem.
Komt iedereen in stadium 3?
Van velen hoor ik dat
een bezoek aan mijn site naast verhelderend en informatief, ook best schokkend
is, gezien de plaatjes van Lipoedeem stadium 3 en lipolymfoedeem stadium 3.
Dit kan ik me voorstellen.
Een geruststelling is hier wel op zijn plaats in die zin, dat het absoluut niet
betekent dat iedereen met Lipoedeem ook in dit stadium belandt.
Hoe eerder je het weet en hoe beter je jezelf in acht neemt (gezond leven,
steunkousen, etc) hoe minder kans op verergering.
Je hoeft dus niet per definitie bang te zijn dat je zo gaat eindigen als op die
plaatjes.
Ze staan echter wel op de site omdat er wel mensen zijn die wel in dit stadium
zijn en het is belangrijk dat deze hun stadium Lipoedeem of Lipolymfoedeem ook
herkennen.
DE KLACHTEN
Vrijwel alle patiënten
klagen over een pijnlijk, gezwollen gevoel in het aangedane deel van
de benen. De huid, vooral van de scheenbenen is erg gevoelig vooral
voor druk van buitenaf ( "pijn bij het dragen van steunkousen").
Een koud gevoel, vooral van de onderbenen, is een andere veel
gehoorde klacht. De klachten nemen in de loop van de dag toe, vooral
bij warmte. Deze variant is wel beschreven als het Lipoedeem
van Allen-Hinze.
Een andere veel gehoorde klachten is dat patiënten vaak moeheid
ervaren en dat blijkt dat lichamelijke inspanning moeilijk is.
Overigens is een patiënt zich dat vaak niet eens bewust en vindt men
zelf dat de spieractiviteit ruim voldoende is.
Na lang staan en/ of zitten kan aan het eind van de dag enige
zwelling van de voeten optreden. Blijvende zwelling van de voeten
kan wijzen op een beginnend, bijkomend lymfoedeem. Hoog leggen van
het been doet bij lipoedeem de klachten niet afnemen. Langer
bestaand lipoedeem en overgewicht kunnen een extra belasting
betekenen van de gewrichten. Daardoor komen voet-, knie- en
heupklachten bij lipoedeem vaker voor dan bij gezonde personen.

De meest voorkomende klachten op een rijtje gezet:
pijn in de benen;
slecht slapen;
krampen;
drukpijn"
in de aangedane ledematen (lijkt op fibromyalgie);
bewegingsbeperking bij het lopen (de huid schuurt tegen elkaar);
zwaar gevoel in de benen;
pijn in de gewrichten;
opgezwollen
benen (oedeem);
sinaasappelhuid
en cellulitis;
Vaak is er de combinatie met vochtophoping meestal in de tweede helft van de
dag.
gemakkelijk en regelmatig ontstaan van blauwe plekken;
last van koude handen, voeten en/of onderbenen
Maar ook komt voor:
ochtendstijfheid
verminderd energie hebben/ vermoeidheid;
stemmingswisselingen;
gevoeligheid voor licht;
zwakke enkels;
droge mond;
'vocht' problemen;
pijn (laag) in de rug;
psychische problemen.

Wat kunt u zelf doen?
Sport en beweging helpen omdat ze de lymfvaten stimuleren. Wandelen, zwemmen en gymnastiek (onder deskundige
begeleiding) zijn zeer geschikt. Sporten die leiden tot overbelasting of
sporten met veel plotselinge bewegingen (bijvoorbeeld squash) zijn af te
raden. Datzelfde geldt voor lichamelijk zwaar werk.
Het verminderen van
eventueel overgewicht helpt, ook al zal de ophoping van vet en vocht op
de aangedane plaatsen niet afnemen. Eventueel kan een diëtist geraadpleegd
worden en deze kan overleg plegen met de behandelende (huid)therapeut.
Wil je weten hoeveel calorieën je nodig hebt? kijk dan even de volgende
pagina: calorie verbruik
berekening
Stadium 3:

Extra verzorging
van de huid is raadzaam. Een Lipoedeempatiënt mag geen knedende massages ondergaan.
Wie therapeutische
elastische kousen heeft, wat bij lipoedeem een aanrader is, moet deze altijd dragen.
Extreme kou en
extreme warmte hebben een slechte invloed op lipoedeem. Datzelfde geldt
voor insectenbeten
en knellende kleding.
Wanneer openbaart zich
Lipoedeem?
Lipoedeem wordt
meestal zichtbaar aan het eind van de puberteit vooral aan de
onderbenen, heupen, dijen, binnenkant van de knieën en in mindere
mate de onderarmen. Echter de Lipoedeem kan zich ook pas openbaren
bij een zwangerschap of de menopauze. Lipoedeem kan ook
tijdens zwangerschap of menopauze verergeren.
Opvallend bij lipoedeem is het ontbreken van zwelling aan de hand- en voetrug,
iets dat wel aanwezig is bij lymfoedeem en veneus oedeem. Bij
lipoedeem voelt de huid in de eerste jaren zacht aan, in de loop der
tijd kunnen, vooral als er sprake is van overgewicht, veranderingen
in het onderhuidse vetweefsel optreden. De huid wordt hierbij
stugger en onregelmatiger, vooral als er sprake is van overgewicht.
Als gevolg hiervan kan er zwelling ontstaan die wel door vocht wordt
veroorzaakt.
In tegenstelling tot andere vormen van oedeem kunnen bij lipoedeem
geen deukjes in de huid worden gedrukt.
Bij lipoedeem kunnen aan de dijbenen fijne putjes ontstaan, in de
volksmond "sinaasappelhuid" of "cellulitis" genoemd. Door een
verhoogde kwetsbaarheid van de haarvaatjes in het vetweefsel kunnen
bloeduitstortingen eerder optreden. Een koud
gevoel, vooral van de onderbenen, is een veel gehoorde klacht.
Lipoedeem moet worden onderscheiden van alleen lymfoedeem.
Bij lymfoedeem is pijn een weinig voorkomende klacht.
Vaak ontstaat vroegtijdig gewrichtsverandering en artrose, vooral aan de
knie door verkeerde belasting en overgewicht. Meestal is het gewicht in het
beginstadium normaal tot ideaal maar bij het voortschrijden van de ziekte
komt overgewicht vaker voor.
Lipoedeem treft bijna alleen vrouwen. Het Lipoedeem is in aanleg aanwezig
en 80% van de patiënten is erfelijk belast. Het uitbreken of verslechteren
van de ziekte begint vaak met een hormoonwisseling. Het beeld ontstaat dus
vaak in de puberteit of ten gevolge van een zwangerschap. Zeer zelden is de
menopauze of een schildklier aandoening de oorzaak.
Lipoedeem kan ook een symptoom van een auto-immuunziekte zijn.
Overigens wordt de diagnose vaak gemist, zelfs anno 2007/2008.
Er is nog niet genoeg bekend over
dit ziektebeeld.
Bij mijn weten wordt er ook nog niet
veel onderzoek naar gedaan.
Er bestaat dus geen medicatie voor.
Verschijningsvormen van
Lipoedeem:
- heupen en billen;
- heupen en de billen en bovenbeen tot aan de knieën;
- van de heupen tot aan de enkels;
- de drie hierboven genoemd en ook de (boven)armen;
- bij uitzondering: alleen de onderbenen of alleen de onderarmen.

Bij al deze vormen blijven de voeten slank.
Er is altijd
een duidelijke scheiding waarneembaar tussen het aangedane deel
en de rest van het been. Een combinatie van de vormen die
je hier boven ziet is mogelijk.
ALS LIPOEDEEM LANG
BESTAAT
Als lipoedeem lang bestaat ziet men vaak dat er bijkomende klachten
ontstaan. Alleen goede lichamelijke inspanning, oefeningen, actief
zijn en een goed dieet waarbij voedsel inname en verbranding in
evenwicht zijn, kan een patiënt deze bijkomende klachten proberen te
voorkomen of te beperken. Vaak komt men in een negatieve spiraal
waardoor juist veel spierzwakte en overgewicht kunnen ontstaan,
waardoor een lipoedeem verergert en er later vochtophoping bij
ontstaat (lymfo-lipoedeem/liplymfoedeem).
Lymfoedeem begint meestal eenzijdig, lipoedeem altijd tweezijdig.
Bij lymfoedeem treedt tevens zwelling op van de voet (hand), bij
lipoedeem niet. Een bloeduitstorting na een klein letsel treedt bij
lymfoedeem zelden op.
Lipoedeem vormt voor veel vrouwen een zware psychische belasting met
vooral gevoelens van schaamte.
Van velen hoor ik dat
een bezoek aan mijn site naast verhelderend en informatief, ook best schokkend
is, gezien de plaatjes van Lipoedeem stadium 3 en lipolymfoedeem stadium 3.
Dit kan ik me voorstellen.
Een geruststelling is hier wel op zijn plaats in die zin, dat het absoluut niet
betekent dat iedereen met Lipoedeem ook in dit stadium belandt.
Hoe eerder je het weet en hoe beter je jezelf in acht neemt (gezond leven,
steunkousen, etc) hoe minder kans op verergering.
Je hoeft dus niet per definitie bang te zijn dat je zo gaat eindigen als op die
plaatjes.
Ze staan echter wel op de site omdat er wel mensen zijn die wel in dit stadium
zijn en het is belangrijk dat deze hun stadium Lipoedeem of Lipolymfoedeem ook
herkennen.

   
Stadium 1
Stadium 2
Stadium 2
Stadium 3
Bij stadium 2 is duidelijk de overbloezende enkel en bij stadium 3 de
grove stukken vetweefselvermeerdering.
Behandeling van Lipoedeem.
Behandeling van lipoedeem is geen eenvoudige
zaak. Laat u goed informeren en zorg voor een diagnose. Vaak wordt de
diagnose niet of onjuist gesteld waardoor mensen bijvoorbeeld
vetzucht wordt aangepraat en veel diëten worden geadviseerd zonder
resultaat. Soms krijgen mensen onjuiste adviezen.
Een multidisciplinaire beoordeling en advies kan van veel waarde
zijn om alle aspecten van lipoedeem voldoende aandacht te geven.
Aangezien het ontstaan van lipoedeem niet kan worden voorkomen zal,
indien noodzakelijk, de behandeling dan ook mede gericht moeten
worden op factoren die lipoedeem negatief beïnvloeden:
1. Let
op voor het ontstaan van overgewicht. Toename van vet op de plaatsen
van lipoedeem zal door een dieet niet meer verdwijnen! Volg bij
overgewicht een dieet om toename te voorkomen. Bij een normaal
lichaamsgewicht heeft afvallen geen effect op het lipoedeem.
Rechts zie je iemand met lipoedeem die sterk is vermagerd. Echter
het lipoedeem is niet verdwenen.
2. Zorg voor voldoende lichaamsbeweging ( met name fietsen, zwemmen,
fitness) Vaak is een patiënt zich niet bewust van de verminderde
spierkracht.
3. Draag overdag zonodig aangemeten steunkousen om extra
vochtvorming tegen te gaan en afvoer van lymfe te bevorderen.
Steunkousen zijn altijd nodig als er tevens sprake is van lymfoedeem
en/of veneus oedeem b.v. na een trombosebeen. Steunkousen bij
lipoedeem zullen in het begin vrijwel altijd als pijnlijk worden
ervaren!
4. Als er een duidelijke lymfoedeem component is kan soms
aanvullende therapie worden gegeven zoals manuele lymfdrainage,
intensieve verbandtherapie gevolgd door het dragen van aangemeten
steunkousen. De behandeling dient alleen op goede indicatie plaats
te vinden.
Manuele Lymfedrainage
5. Medicijnen hebben geen enkel effect. Gebruik van plastabletten
kan zelfs extra risico's opleveren. Ook het gebruik van allerlei
apparaten die in kranten en tijdschriften worden aangeboden om
overtollig vet en cellulitis te behandelen is zinloos. Uw vet en
putjes blijven, uw geld verdwijnt!
6. Chirurgische behandeling in de vorm van wegzuigen van vet (liposuctie),
bijvoorbeeld rond de knie of het onderbeen wordt niet of nauwelijks
toegepast en kan beschadiging van lymfbanen en dus indirect
lymfoedeem tot gevolg hebben. Soms is er wel een indicatie voor
wegzuigen. Dit kan dan het beste in een multidisciplinair
behandelprogramma plaatsvinden en in een centrum dat ervaring heeft
met alle vormen van behandeling van lipoedeem en lymfoedeem. Helaas
wordt dit meestal niet vergoed door de ziekenfondsen. Op dit gebied is nog
veel werk te verrichten.
7. In sommige gevallen kan psychosociale hulp bijdragen aan het
veranderen van een zelfbeeld.
8. Landurige follow-up, begeleiding, objectieve effectmeting (zowel
omtrek, gewicht en spierkracht) en zorgvuldige documentatie om te
kijken of een behandelplan effectief is. Dit kan zowel gebeuren door
je arts, fysiotherapeut en/of huidtherapeut.
9. Liposuctie
Kortom:
Behandeling van lipoedeem bestaat uit:
Gezond eten en beweging
Dragen van elastische kousen.
Manuele lymfdrainage en
eventueel zwachtelen.
Evt. hulp op het psychische vlak.
Er bestaat helaas geen medicijn voor Lipoedeem.
Evt. Liposuctie
Lipoedeem kan niet worden genezen, maar de
benen kunnen vaak een stuk verbeteren. In ieder geval is het belangrijk om
erger te voorkomen.
Bepaalde sporten zijn zeer goed (zwemmen, wandelen, fietsen), maar moeten met mate worden uitgevoerd om
overbelasting van de bloed- en lymfvaten te voorkomen.


Stadium 1,2 en 3
Denk je
dat je Lipoedeem hebt, ga naar je huisarts. Weet deze het niet, vraag om
verwijzing naar een dermatoloog of eventueel een huidtherapeut.
Wat kan de
huidtherapeut of (fysio)oedeemtherapeut voor je betekenen?
Afhankelijk van het ziektebeeld en vooral het stadium van het lipoedeem
kan de huidtherapeut (of een oedeemtherapeut) je behandelen
met oedeemtherapie. Met manuele
lymfdrainage, zie ook
hieronder,
(een speciale massagetechniek) of
specifieke oedeemgrepen zorgt de huidtherapeut er dan voor dat het vocht
beter wordt afgevoerd. Hierdoor vermindert de pijn. De huidtherapeut kan
je ook, indien nodig, met speciale apparaten behandelen.

Na lymfdrainage volgt het zwachtelen (compressietherapie) van de
behandelde ledematen. Bij een stabiele situatie volgt het aanmeten van
een therapeutische elastische kous. Daarbij krijgt je vaak ook
bewegingsoefeningen uitgelegd en het advies om licht te sporten (zwemmen
is zeer aan te raden). Heb je kousen is het zeer aan te bevelen deze
altijd te dragen.
Bij lipoedeem en zeker in de combinatie met (lip)lymfoedeem zal men
behandelen met manuele lymfdrainage.

Dit is een soort massage
waarbij de huidtherapeut met bepaalde handbewegingen de verstoorde of
beperkte afvoer van de lymfe uit uw aangedane lichaamsdeel probeert te
verbeteren.
Tevens worden de nog werkende lymfevaten gestimuleerd. Over het
algemeen duurt deze behandeling zo'n twee maanden maar dit kan
verschillend zijn. Na de behandeling volgt altijd het aanmeten van
steunkousen.
Op deze pagina kun je nog meer vinden over steunkousen.
Op het plaatje hieronder,
zie je het lymfestelsel, welke bestaat uit lymfevaten en
lymfeweefsel.
Lymfevaten vormen de kanalen van het lymfestelsel, die vanuit het
weefsel gevuld worden met de vloeistof lymfe. In de de lymfe worden
afvalstoffen uit het lichaam opgenomen. In de lymfe bevinden zich
ook witte bloedcellen.

Lymfeklieren zijn de zuiveringstations van het lymfestelsel,
waarin ziekteverwekkers onschadelijk worden gemaakt. Op het plaatje
hierboven zie je bij de letters A tot en met G de lymfeklieren.
De manuele lymfedrainage zal zich dan ook meest in deze gebieden
afspelen.
Lymfeweefsel bevindt zich behalve in de lymfeklieren ook in
andere organen zoals de keelholte, de luchtwegen, de wand van de
darm, het beenmerg en de milt (nummer een op ovenstaand plaatje). In
het lymfeweefsel bevinden zich bepaalde witte bloedcellen, de
lymfocyten. Deze lymfocyten worden in het beenmerg, in de
lymfeklieren en in de milt(1) aangemaakt. De lymfocyten circuleren
in de lymfe en in het bloed. Ze spelen een belangrijke rol bij de
bestrijding van ziekteverwekkers en de productie van afweerstoffen.
De lymfe uit armen en
benen wordt afgevoerd via de lymfeklieren in de oksels en in de liezen.
Bij (lip) lymfoedeem kan deze afvoer problemen geven waardoor een
opeenhoping van vocht ontstaat: lymfoedeem
Omdat
het lymfe veel eiwitten bevat, blijft in lymfeoedeem steeds meer eiwit
in het weefsel achter. dit vormt een voedingsbron voor ziekteverwekkende
bacteriën. Het infectiegevaar (wondroos)is de reden dat je huidtherapeut
je zal wijzen op het proberen te voorkomen van wondjes aan met name de
voeten en benen en het vermijden van insectenbeten.
Waar vindt u een huidtherapeut?
Een huidtherapeut werkt in een eigen praktijk, in een groepspraktijk, in
een gezondheidscentrum of in een ziekenhuis.
Als u meer informatie wilt, kunt u contact opnemen met een therapeut bij
u in de buurt. Maar u kunt er ook uw huisarts of specialist
(dermatoloog) naar vragen.
Huidtherapeuten hebben
de HBO-opleiding Huidtherapie gevolgd en zijn aangesloten bij de
beroepsorganisatie
Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten.
Kijk voor meer informatie op hun site; je kunt ook kijken welke
huidtherapeut bij jou in de buurt een praktijk heeft.
In
Almere ben ik goed geholpen bij:
Almeerse
Praktijk
Fysiotherapeuten
die zich gespecialiseerd hebben in oedeemtherapie.
Er zijn tegenwoordig zijn er ook veel
fysiotherapeuten die zich gespecialiseerd hebben in oedeemtherapie. Deze
oedeemfysiotherapeuten hebben na hun opleiding fysiotherapie nog een
opleiding tot oedeemtherapeut gevolgd. Deze oedeemfysiotherapeuten staan
in een verbijzonderingen register bij het KNGF ( Koninklijk Nederlands
Genootschap voor Fysiotherapie) en geregistreerd bij de NVFL
( Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie
binnen de Lymfologie).
Binnen de fysiotherapie worden de
behandelingen voor oedeemtherapie ook anders vergoed ( hoger tarief en
uiteraard langere
tijd) mits deze gegeven worden door een
geregistreerd oedeemfysiotherapeut! Deze oedeemfysiotherapeuten kunnen
manuele lymfedrainage geven, zwachtelen, sommigen meten ook kousen aan,
adviezen met betrekking tot hygiëne en
huidadviezen en duidelijke leefregels. Bovendien geven zij vaak gerichte
oefentherapie (medical fitness) en oefentherapie voor thuis. Velen zijn
ook gespecialiseerd in lymftaping (Medical Taping Concept)( wordt vaak
niet gebruikt bij lipoedeem wel bij lymfoedeem).Adressen:
www.KNGF.nl
en
www.NVFL.nl
Vergoedingen
Behandeling van een
zieke of beschadigde huid is het specialisme van de (huid)therapeut. Om
een beroep te kunnen doen op een huidtherapeut of oedeemtherapeut is een verwijzing van
huisarts of specialist (dermatoloog) nodig.
De vergoedingen
voor behandelingen door een huidtherapeut verschillen sterk. Ze zijn
afhankelijk van de soort behandeling en de soort verzekering. U moet in
veel gevallen aanvullend verzekerd zijn om voor volledige vergoeding in aanmerking
te komen. Uw zorgverzekeraar kan u precies vertellen welke rechten op
vergoeding u hebt.

Lymftaping
Lymftaping kan een onderdeel zijn
van de oedeemtherapie die uitermate geschikt is om de lymfedrainage te
stimuleren. De taping wordt aangebracht op het afvoergebied van desbetreffend
oedemateus lichaamsdeel. De speciale tape heeft dezelfde elasticiteit als de
huid. Door de tape op een speciale manier van proximaal naar distaal aan te
leggen en tijdens dit aanleggen het lichaam zodanig te positioneren zodat de
tape op rek is, wordt de lymfatische afvoer 24 uur per dag gestimuleerd.
Lymfetape tilt de huid een beetje op waardoor het lumen van de lymfangionen
wordt geopend. Er ontstaat een vermindering van druk op de bloedvaten waardoor
de afvoer van lymfevocht wordt bevorderd. De lymfetape is geen behandeling op
zich! Het is een aanvulling op bijvoorbeeld manuele lymfdrainage.
Therapeutische elastische kousen
zijn een absolute noodzaak
als je lipoedeem hebt.
Ambulante compressietherapie bestaat uit twee fasen. In
de eerste fase wordt het ledemaat gezwachteld met een korte
rekzwachtel om het oedeem te verdrijven. Daarna wordt een
steunkous aangemeten om het ledemaat oedeemvrij te houden.
De vergoeding van
steunkousen verloopt via de specialist waar je onder behandeling
bent (orthopedisch centrum/huidspecialist) die met behulp van het
recept van de arts de machtiging bij de zorgverzekeraar aanvraagt.
In Nederland worden klasse 1 kousen niet vergoed vanwege het feit
dat men in consensus aangeeft dat klasse 1 een te geringe
therapeutische waarde heeft. In een aantal andere Europese landen
worden deze kousen wel vergoed.
Therapeutische
elastische kousen zijn verkrijgbaar in maatwerk en confectie en
in rondbrei (zonder naad) of vlakbrei (met
naad). Maatwerk kousen bieden uitkomst bij patiënten met
ernstige veneuze en lymfatische aandoeningen waarbij de pasvorm
om het been erg nauw luistert, of bij patiënten bij wie
confectie kousen niet passen door de vorm van het been. Het
verschil tussen een rondbrei- en een vlakbreikous zit in de
breitechniek. Een rondbreikous wordt uit één stuk gebreid en
heeft geen naad. De vorm van het been wordt meegebreid. Een
vlakbreikous wordt als een rechte lap gebreid, waarbij per
stekenrij gemeerderd en geminderd kan worden. Hierdoor ontstaat
een lap die later door middel van een naad aan elkaar gezet
wordt. Het voordeel van een vlakbreikous is dat deze zeer
nauwkeurig op maat gemaakt kan worden en zodoende kan worden
toegepast bij afwijkende beenmaten, na traumata en, in die
gevallen waarbij een exacte pasvorm, hoge drukken en een zo
exact mogelijk drukverloop is geïndiceerd. De keuze voor
vlakbrei of rondbrei is in eerste instantie afhankelijk van de
indicatie, maar ook van de persoonlijke omstandigheden van de
patiënt.

Drie maal Lipolymfoedeem
Eigenschappen
van
therapeutische elastische kousen
Therapeutische elastische kousen zijn verkrijgbaar in 4
compressieklassen. Klasse 1 begint bij 15 mmHg, voor mildere
indicaties. Klasse 4 loopt tot meer dan 45 mmHg voor de ernstige
veneuze en lymfatische aandoeningen. Voor de therapeutische
werking is naast de hoogte van de druk ook het drukverloop van
distaal tot proximaal belangrijk. Door de anatomische vorm van
de therapeutische elastische kousen blijft het drukverloop
behouden.
Compressie
- Verdeeld in drukwaardeklasse 1 tot en met 4
Drukwaardeklassen in
mmHg op de b-maat (Lijst van Bernink)
- klasse 1 (15 mmHg en < 25 mmHg)
- klasse 2 (25 mmHg en < 35 mmHg)
- klasse 3 (35 mmHg en < 45 mmHg)
- klasse 4 (> 45 mmHg)
Hoe vaak
moet ik mijn elastische kousen dragen?
Iemand met lipoedeem dient de kousen dagelijks te dragen, zeker
wanneer u een staand of zittend beroep heeft. U trekt de kousen bij
voorkeur 's morgens direct na het opstaan aan. Uw benen zijn dan nog
niet gezwollen. 's Avonds voor het naar bed gaan trekt u ze weer
uit.
Hoe trek ik therapeutische
elastische kous(en) het beste aan?
1. Keer de kous vanaf de voet binnenstebuiten. Het voetgedeelte
blijft dus in de kous.
2. Rek het voetgedeelte met twee handen goed uit en trek het
voorzichtig over uw voet tot aan de wreef. Het voetgedeelte zit nu
op zijn plaats.
3. Pak de kous stevig vast aan de bovenrand, breng hem over de hiel
en trek de kous omhoog totdat het moeilijk wordt.
4. Sla de bovenrand nu om, zo dicht mogelijk bij de enkel. Trek aan
dit dubbelgeslagen stuk de kous zo hoog mogelijk op. Herhaal dit net
zo vaak tot het enkelgedeelte over de hiel is.
5. Sla dan het bovendeel van de kous verder om en trek de kous op
totdat deze goed zit.
6. Sla het omgeslagen deel van de kous terug en verdeel de kous over
het been.
Bevordering van de levensduur
van therapeutische elastische kousen
- Vermijd trekken aan het boordje van de kousen.
- Knip nooit losse draadjes af.
- Draag goed passende schoenen met een gladde binnenzijde.
- Let op scherpe nagels en sieraden. Deze kunnen de kousen
beschadigen.
- Repareer uw kousen niet zelf, dit gaat ten koste van de kwaliteit
en de werking.
Raadpleeg altijd uw kousenleverancier.
- Na het douchen gaat het aantrekken van elastische kousen extra
moeilijk,
omdat de huid klam is. Eventueel kunt u 's avonds douchen i.p.v.
's morgens.
- Het is aan te raden bij het aantrekken van de kousen rubberen
huishoud-
handschoenen met goed profiel te gebruiken. Dit is ook om
beschadigingen te
voorkomen. Indien u geen handschoenen heeft, kunt u voor meer
grip op de kous
de handen wat bevochtigen met schoon water.
Hoe gebruik ik het
(meegeleverde) aantreksokje?
Alleen bij kousen zonder teenstuk wordt een gratis aantreksokje
meegeleverd. Dit doet u vóór het aantrekken om de voet, waardoor
deze gladder wordt en het beschermt de kous tegen scherpe
teennagels. Het aantrekken van de elastische kous(en) gaat nu veel
gemakkelijker. Als de kous goed op het been zit, trekt u het
aantreksokje bij de tenen van u af, onder de
elastische kous(en) vandaan.
Bestaan er nog andere hulpmiddelen om de steunkousen gemakkelijker
aan- of uit te trekken?
Ja, indien u door krachtsverlies of gebrek aan lenigheid toch nog
problemen heeft met het aan- of uittrekken van de therapeutische
elastische kous(en), dan bestaan hiervoor hulpmiddelen. U kunt uw
steunkousleverancier/specialist hiernaar vragen.
Hoe kan ik de steunkousen het beste wassen en drogen? Bij uw elastische kousen ontvangt u altijd een wasvoorschrift. Volg
dit op. Algemeen geldt: was de kousen bij voorkeur op de hand. Gebruik
gewoon en beetje groene zeep. Gebruik nooit wasverzachter,
bleekmiddelen, vlekkenwater, wasbenzine of iets dergelijks. Spoel
de kousen na het wassen goed uit zodat er geen zeepresten
achterblijven. Nooit wringen! Om de kousen sneller te laten drogen
kunt u ze na het wassen stevig in een handdoek rollen en krachtig
uitdrukken. Vervolgens hangend of liggend laten drogen. Nooit in de
droogtrommel, bij de kachel, op de verwarming of in de zon.
Hoe vaak moet ik steunkousen wassen?
Wij adviseren de kousen liefst dagelijks, maar in ieder geval
3 x
per week te wassen. Transpiratievocht, vuil en huidtalg tasten het
breiwerk aan. Tijdens het dragen gaan de elastische eigenschappen
van de draden en daarmee de druk van de elastische kous(en)
achteruit. Door veelvuldig te wassen behouden kousen langer hun druk
en gaan ze langer mee.
Gebruik van zalf of créme.
In het breiwerk van de steunkousen is rubber verwerkt. Zalven, oliën
en vetten tasten rubber aan, waardoor de rubberdraden kunnen breken.
U ziet dan witte puntjes in de kous (de gesprongen rubberdraden) en
u voelt dat de 'rek' uit de kous is. De kous heeft zijn druk
verloren. Het meest kwetsbaar zijn de natuurrubber-draden (veelal in
vlakbreikousen). Lycradraden (in de meeste rondbreikousen) zijn
beter bestand tegen inwerking van vette stoffen.
Wil je toch absoluut iets op je benen smeren dan is alleen Eucerin
toegestaan.
Wat is de levensduur van elastische kousen?
Uiteraard hangt de levensduur van de kousen in grote mate af van hoe
de kousen worden gewassen en behandeld. Therapeutische elastische
kousen hebben, ook als u de kousen niet draagt, een beperkte
levensduur. Zodra u nieuwe kousen heeft, dient u deze daarom direct
te gaan dragen. Indien u meerdere (paren) kousen verstrekt zijn,
dient u deze om en om te dragen.
Heb je een lastige, afwijkende maat
voor de steunkousen, zoals ik, is het best moeilijk om een
goed passende kous te krijgen. De foto hieronder laat zien dat het
niet altijd goed gaat.

De stichting Lipoedeemdag heeft de eerste
Nederlandse Lipoedeemdag georganiseerd.
In
navolging van de in Duitsland georganiseerde Lipoedeemdagen heeft op17
oktober 2009 de eerste Nederlandse Lipoedeemdag plaats
gevonden in Maastricht.
De organisatie was in handen van de Stichting Nederlandse
Lipoedeemdag.
Deze dag was bedoeld voor
patiënten, artsen, therapeuten en andere geïnteresseerden.
http://www.lipoedeemdag.nl
De bedoeling is om volgend
jaar (in oktober 2010) de 2e Lipoedeemdag te organiseren.
Stichting Nederlandse Lipoedeemdag,
Mw. Brigitta Noordam-Custers
Mw. Suze van Beusekom, huid- en oedeemtherapeut
Mw. Jacolien Plomp, huid- en oedeemtherapeut
**************************************************************************
Wilt
u me mailen naar aanleiding van
wat u heeft gelezen, ervaringen uitwisselen of iets dergelijks?
Wilt u mijn werk steunen, stel ik dit zeer op prijs.
Zou je € 1,00 (meer of minder mag ook) willen storten naar 39.54.56.932
t.n.v. T.H. Smidt te Almere
Filmpje over LIPOEDEEM
Als je deze link volgt kun je (bij de 'L') een filmpje
selecteren/zien over Lipoedeem, te zien geweest in AVRO gezondheidsplein.
Een
hulp bij de behandeling kan zijn:
Dry Brushing
oftewel
Borstelmassage
De
borstelmassage is een oude therapie in een nieuw jasje.
De
Techniek van het ‘droog
borstelen’ Wist je het bestaan?
In
Amerika wordt deze techniek vaak aangeraden aan
Lipoedeempatiënten!
Dat de huid het
grootste belangrijkste uitscheidingsorgaan is in het lichaam en is
verantwoordelijke is voor de dagelijkse ¼ deel van de ontgifting van het
lichaam?
Dat de huid
dagelijks meer dan één pond afvalzuren elimineert bij de gemiddelde
volwassene: het grootste deel door de zweetklieren?
Dat de huid ook wel
onze derde nier genoemd wordt?
Dat de huid één
derde van al ons bloed ontvangt in het lichaam?
Dat de huid de
laatste is om voedingsmiddelen van het lichaam, te ontvangen maar de
eerste is om tekenen van onevenwichtigheid of deficiëntie te tonen?
De ontgifting
wordt uitgevoerd door een aantal organen, klieren, en vervoerssystemen,
met inbegrip van de huid, de darm, de nieren, de lever, de longen, het
lymfatische systeem, en de slijmvliezen. De techniek van het droog
borstelen stimuleert ontgifting via de huid.
Het droog borstelen
is een manier om in alle bovengenoemde organen de ontgifting te bevorderen
omdat het een zachte interne massage geeft.
Het droog borstelen
werd geadviseerd door de Finse Dr., Paavo Airola voor zijn patiënten 30
jaar geleden en is nog vandaag populair in Europese kuuroorden en vele
hedendaagse centra voor kankerbehandeling.
Wat
u nodig hebt voor het droog borstelen:
Gebruik een zachte
natuurlijke vezelborstel met een lang handvat, zodat u alle gebieden van
uw lichaam kunt bereiken. Met een verwijderbare borstel met een riem voor
uw hand is een goede keus.
Een (bad)borstel al het plaatje hieronder laat zien, is in de meeste
drogisterijen gewoon te koop voor een paar euro. Ook op internet zijn
winkels die borstels als deze verkopen.
of

Voordelen
van het Droog Borstelen
1. Verwijdert
cellulitis
2. Reinigt het
lymfatische systeem
3. Verwijdert dode
huidcellen
4. Versterkt het
immuunsysteem
5. Bevordert de
hormoon en de olieproducerende klieren
6. Versterkt de
huid en gaat het voortijdig verouderen tegen
7. Stimuleert de
spieren
8. Bevordert de
bloedsomloop
9. Verbetert de
functie van het zenuwstelsel
10. Helpt de
spijsvertering
11. En het is
gemakkelijk, goedkoop en stimulerend!
Het
gehele lichaam kan geborsteld worden, altijd met meerdere bewegingen
richting de hartstreek. Er wordt
alleen gebruik gemaakt van een schone droge borstel. Geen crème, olie of
iets dergelijks gebruiken tijdens het borstelen.

Je
kunt het beste beginnen bij je voeten.
Dagelijks
maximaal één keer het gehele lichaam.
Droog borstelen doe
je voordat je gaat douchen, zodat je daarna tijdens het douchen de
afvalstoffen weg kunt spoelen
Vergeet ook niet
goed te borstelen in de gebieden waar de lymfeknopen zich bevinden. Een
goede stimulans voor uw lymfeknopen/lymfevaten.

Enkele verzorgingstips bij
het droog borstelen
-
Spataders en couperose niet borstelen.
-
Overdreven gebruik moet vermeden worden. Ook niet doen als je het
koud of heel warm hebt.
-
Een droge borstelmassage wordt best ’s morgens gedaan. ’s Avonds
stimuleert dit teveel de bloedsomloop en kan tot gevolg hebben dat je
slechter inslaapt.
-
Niet te krachtig borstelen. Bedoeling is een verbeterde
huiddoorbloeding. Er mogen geen strepen op de huid ontstaan.
-
Dagelijks droog borstelen moet je bij een gevoelige dunne huid zeer
zacht uitvoeren. Eventueel daar om de andere dag borstelen.
-
Vergeet je hoofdhuid niet: 100 borstelbeurten per dag zijn de beste
verzorging voor het “orgaan” haarbodem en voor de haren.
De hoofdhuid is zeer rijk aan klieren met ongeveer 200 zweetklieren per
cm2 en ca. 100.000 talgklieren. Het borstelen versterkt de doorbloeding
en daarmee de reiniging, de regeneratie van de haarbodem en de
haargroei, verdeelt verder de talg van de hoofdhuid in het haar, de
eenvoudigste en natuurlijkste haarverzorging.
Kijk ook op de
volgende Engelstalige sites:
http://www.healinglifestyles.com/index.php/jan2008-spaandbeauty-spaalacarte2
http://www.naturalnews.com/025240.html
http://www.bestcare-uk.com/skin_brushing.htm
Twee filmpjes
over Dry Brushing oftewel droog borstelen:
http://www.youtube.com/watch?v=4SOt_xxe7W4
http://www.youtube.com/watch?v=AwD3PVLT3ns
Een hulp bij
behandeling kan ook zijn:
De werking en het principe van de
LPG®-techniek bij lipoedeem
Ervaring
Medici melden veelal aan cliënten waarbij de diagnose lipoedeem
gesteld is dat het dragen van therapeutische kousen de enige therapeutische
remedie is.
Binnen de praktijk MediDerma hebben ze meer dan 9 jaar positieve ervaring
opgedaan met een meervormige therapie waar de LPG®-techniek een belangrijk
onderdeel van uitmaakt. Middels dit schrijven geven wij een algemene toelichting
op de LPG-techniek toegespitst op de behandeling van lipoedeem.
De werking
Het mechanische LPG®-apparaat maakt een rolplooi van de huid middels
aspiratie en draaiende rollers.
Middels een lichte distaal-proximale tractie op de weefsels middels de
geaspireerde rolplooi worden de ligamenten van de lymfangionen geopend
waardoor resorptie van interstitieel vocht kan plaatsvinden. Tevens vindt door
weefelsdrukverandering een aanzuigende werking in de lymfangion plaats.
Middels de rolplooitechniek vindt evenals bij manuele lymfdrainage een
huidprikkel plaats waardoor de lymfangion zich vaker samentrekt waardoor de
aanzuiging van lymfe bevorderd wordt.
Fibroserende massa’s kunnen middels afwisselende aspiratie en loslating worden
gemobiliseerd.
Studie
Middels een lymfoscintigrafie studie is aangetoond dat de
LPG®-techniek een intra lymfatisch aanzuigeffect heeft.
Lymfoscintigrafie van acht gezonde subjecten. Injectie van nanocolloïde “Human
Serum Albumine”(H.S.A.) gemarkeerd met Techneticum (Tc) 99m in de linker enkel
en in de eerste rechter interdigitale ruimte;
Conclusie: Een stijging van gemerkt colloïd wordt waargenomen ter hoogte van de
injectieplaats en de inguinale ganglia onder invloed van de LPGŌ- Cellu M6O op
het onderste lidmaat. O. Leduc, T. Snoeck, C. van den Bossche, P. Bourgeois, A.
Leduc. Vrije Universiteit Brussel, 1995.
Dezelfde waarnemingen werden verkregen door de ploeg van Fodor.
P.B. Fodor (ASAPS), J.P. Watson (Division of plastic &
reconstructive Surgery U.C.L.A.)
1998-1999, vijf gezonde subjecten, Blood and Lymphatic Flow before and after
Endermologie/LPG®Systems. Lymphoscintigraphy Veinous echo-doppler and laser
Doppler flow LDF.
Preliminary report in A.S.J. 1999
XXth Congress of Italian Society of Aesthetic Medicine Roma, 1999.
Leden van de LIPV (Lipoedeem Patiënten
Vereniging) kunnen daar
heen mailen om te vragen welke therapeut bij hun in de buurt ook een LPG
apparaat heeft.
Aanmelden voor de LIPV:
aanmeldformulierLIPV
Bij Huidtherapeutisch
Centrum 't Loo/Huidtherapie Flevoland werken ze bij Lipoedeempatienten
ook met
het LPG apparaat:
Huidtherapeutisch Methodisch
Behandelprotocol MediDerma:
Cliënt met lipoedeem:
Anamnese:
-
bijzonderheden verwijzing arts
-
verwachting cliënt van behandeling
-
klachten (somatische en psychische, hoe lang bestaan de klachten)
-
positieve en negatieve factoren t.a.v. klachten bekend?
-
algehele gezondheid (schildklier of gewrichtsproblemen?)
-
lichaamsbeweging (sport/ werk)
-
medicatie
-
voedingspatroon
-
mictie- en stoelgangpatroon
-
gewicht(schommelingen?/ welke lichaamszones zijn gevoelig voor lijnen?)
lengte, onder-
en bovenmaat
-
snel heamatomen?
-
drukpijn?
-
familie-anamnese van de vrouwen mbt lichaamsbouw en pijnklachten
-
behandeling tot nu toe
Inspectie:
-
vetverdeling (m.n. mediale en distale zijde knieën, overblousende enkels
t.o.v. slanke
voetrug, deformiteiten,/ lipoedeem armen)
-
kleur van de huid
-
tekenen van huidirritatie mediale zijde bovenbenen
-
lichaamshouding (stand benen, type schoenen) en bewegingsbeperkingen
(kniebuiging,
lopen)
-
mate van cellulite
-
tekens C.V.I.
Palpatie
-
consistentie weefsel
-
oedeem (pitting en/of non-pitting)
-
cellulite-onderzoek (plooimethode)
-
verschuifbaarheid van de huid
-
fibrose
-
sensibiliteit
-
temperatuur huid en extremiteiten
Bewegingsonderzoek/ beperkingen
-
kniebuiging
-
flexie voet
Ten behoeve van de evaluatie worden de omvangsmaten
genoteerd en foto’s gemaakt, de lichaamspositie is bij het maken van de foto’s
gestandaardiseerd
Contra-indicatie:
LPG® :
6 weken scleroseren/strippen , zwangerschap, weinig
drinken, maligniteiten, hartfalen, afwijkingen aan buikorganen),<1½ liter
drinken/dag, ernstige (stam)varices.
Manuele lymfdrainage (MLD): maligniteiten(relatieve), zwangerschap of afwijkingen aan
buikorganen (relatieve contra-indicatie; buikdiepdrainage-massage).
Ambulante compressietherapie en therapeutische kousen: relatieve contra-indicatie bij arteriële insufficiëntie
Hoofddoel:
- verminderen pijnklachten
- verminderen mobiliteitsbeperking
- oedeemafname
- stimulatie lymfvasomotoriek
- re-absorptie van interstitieël vocht bevorderen
- cliënt kan verwoorden welke factoren van invloed zijn op
vermindering of verergering van lipoedeem.
Subdoel:
-
motiveren om zo nodig meer te bewegen
-
motiveren om gewicht te verliezen of om niet zwaarder te worden
Standaard behandelplan:
- MLD hals en inguïnaal
- vervolgens LPG® lichaam, (over bodypanty om hyperaemie te
voorkomen), stand 1 of 2, bij pijn intermitterende zuigkracht, grote en kleine
koppen, alleen horizontale en verticale handgrepen)
- bij contra-indicatie LPG wordt de lymfpress 70 mm
kwikdruk overwogen
- ambulante compressie therapie,
- aanmeten van therapeutische kousen (AD, vlakbrei, klasse
3 (het hulpmiddelenkompas adviseert gehele been en rondbrei, i.v.m. een vaak
conisch verloop onderbeen en neiging tot plooivorming in de knieholte bij een
lange kous wijken wij in dit opzicht veelal van het kompas af mits de arts deze
visie onderschrijft)
- Voorlichting: belang goede voeding en >1½ liter
drinken/dag, belasting en overbelasting van het lichaam, oefeningen/sport, het
belang van het dragen van therapeutische kousen, het effect van grote
gewichtsschommelingen, het voorkomen van knellende kleding, het dragen van goed
schoeisel, huidverzorgingsaspecten,
Behandelfrequentie:
2 keer per week 30 minuten, indien tevens zwachtelen 45
minuten)
Vanaf de vijfde week behandeling afbouwen tot 1 keer per
maand
(Cliënten geven aan dat de klachten toenemen indien de
tussenpozen langer is)
Evaluatie: iedere behandeling, bevindingen worden
schriftelijk vastgelegd
Rapportage naar specialist en/of huisarts
- voorstel behandelplan
- terugrapportage 6 a 8
weken na starten van de behandeling.
Tot slot:
Het LPG®-apparaat wordt binnen Huidtherapeutisch Centrum 't Loo/Huidtherapie
Flevoland tevens toegepast bij lymfoedeem, adhaesie littekens en bij de
nabehandeling van liposculptuur. Deze behandelprotocollen kunnen besteld worden
via het centrale telefoonnummer 0299-436734.
Tot slot nog even
iets leuks wat november 2007 in het nieuws te lezen was:
Vrouw met brede heupen is intelligent
Vrouwen met een zandloperfiguur blijken slimmer te
zijn dan vrouwen zonder rondingen. Ook krijgen zij vaker intelligente kinderen.
Amerikaanse onderzoekers melden dit vandaag. Zij bestudeerden
16.000 meisjes en vrouwen en legden informatie over hun lichaamsbouw naast hun
IQ-scores. Vrouwen die een groot verschil hebben tussen de omvang van hun heupen
en hun middel, bleken de hoogste IQ-scores te hebben. Ook hun kinderen scoorden
goed.
Volgens de onderzoekers bevat het vet op brede heupen en dijen
grote hoeveelheden omega3-zuren. Deze zuren hebben een goede invloed op het
ontwikkelen van de herensen tijdens de zwangerschap. Magere vrouwen of vrouwen
zonder rondingen hebben minder van dit vet en de bijbehorende omega3-zuren.
Laten wij, Lipoedeempatiënten nu net in deze groep slimme vrouwen vallen ;)
|